In 2000 vierde de Katholieke Universiteit Leuven haar 575^ste verjaardag. Om haar verbondenheid met de stad uit te drukken besliste de universiteit een kunstwerk te schenken aan de stad Leuven. Jan Fabre werd aangezocht om het werk te maken. Totem onthuld in oktober 2004. Het werk is een 2,7 meter grote kever die tegen de hemel is gespietst op een 23 meter hoge naald. Totem staat op het Ladeuzeplein, pal tegenover de centrale universiteitsbibliotheek, icoon van kennis en wetenschap bij uitstek.

Een totem is een verzamelplaats en een symbool van een andere werkelijkheid, iets wat aan onze waarneming ontsnapt. Op die manier benadrukt Totem de relatie tussen kunst en wetenschap, want fantasie kenmerkt zowel goede kunst als goede wetenschap. Zonder fantasie blijft de wetenschap een doods beschrijven van de werkelijkheid, zonder verbeelding doet kunst niets anders dan de werkelijkheid mooier voorstellen. We hebben fantasie nodig om anders te kunnen denken, om iets te kunnen veronderstellen dat we niet onmiddellijk zien. De kever drukt die metamorfose uit. Al bij de Egyptenaren was de scarabee het symbool van transformatie, van een metamorfose: een leven voorbij de werkelijkheid, een wederopstanding. Maar Fabres originele inspiratie komt uit de zeventiende eeuwse Vlaamse Vanitas schilderijen. Ook daar kropen de insecten over de doeken en verwezen ze naar de vergankelijkheid van de dingen en de dood, de noodzakelijke voorwaarde voor elke metamorfose of wederopstanding.

De kever is tegen de wolken geprikt, naar een horizon van inzicht, van vernieuwing. Dat zie je ook in het postuur van de kever. Anders dan zijn soortgenoten in de archiefkasten van het departement dierkunde, iets verderop, is de kever niet vastgezet tegen de grond, opgeplooid in een doodse houding, maar staat hij in de lucht, zijn vleugels uitgeslagen en zijn poten gespreid, klaar om weg te vliegen.

(2005). Totem. Jan Fabre. Brussel: Mercatorfonds.